0–12 Aylık Bebeğin Beslenmesi

Sağlam çocuk takibindeki amaç çocuğunuzun bedensel ve zihinsel olarak gelebileceği en üst noktayı yakalamaktır. Yenidoğan döneminden itibaren düzenli aşılama, yaşına uygun beslenme ve vitamin ihtiyacının karşılanması, hastalıkların erken tanı ve tedavisi günümüzde tüm çocuk hekimlerinin ve bilinçli ailelerin üzerinde durduğu en temel noktalardır.

Bütün bu önemli parametreler arasında aileler için çocuklarının düzenli ve yeterli beslenmesinin çok dikkatle ele alınması gerekmektedir. Sağlık hizmeti verirken tüm hekimlerin benimsediği standartlar vardır. Çocuk beslenmesinde de hekimlerin ve ailelerin benimsediği belirli standartlar olmalıdır. Geleneklere göre yapılan pek çok beslenme hatası bu şekilde önlenmiş olabilir. Dünya Sağlık Örgütü, Amerikan Pediatri Akademisi, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ilk 6 ayda her bebeğin mutlaka tek başına anne sütü ile beslenmesini önermektedir. Çok nadiren anne sütü ile beslenmenin sağlanamadığı durumda inek sütü ile beslemek yerine anne sütüne yaklaştırılmış bebek mamaları ile besleme yapılması gerekmektedir.

Ek besinlere erken başlanmamasının nedenleri:

Erken verilen ek besinlerin, bebeğin anne sütünden tam yararlanmamasına neden olması.

Anne sütündeki koruyucu ve gerekli enzimlerin alınamaması.

Büyüme açısından bir üstünlüğünün olmaması.

İlk aylarda dilin dışarı itme refleksinin güçlü olması.

Çiğneme becerisinin 4 aydan önce gelişmemiş olması.

Böbrek fonksiyonlarının yeterince gelişmemesi.

Sindirim sistemindeki gıdaları parçalayan enzimlerin yeterince salınmaması.

Alerjik hastalıkların artmasına yol açması.

Başta zatürre ve ishal olmak üzere hastalıkların artmasına yol açması.

6. ayda artık bebeklerimizin anne sütü dışındaki gıdalarla tanıştırılmaları gerekir. Bu dönemde çocuklarda çok belirgin olarak yetişkin gıdalarına özenme, annenin babanın yediği gıdayı tatma arzusu vardır. Çoğu anne baba bunu “Yerken ağzıma bakıyor, dayanamayıp tattırıyoruz,” şeklinde ifade eder. Bebeğin bu aylarda gösterdiği tepki, merak ve her şeyi ağzına götürme isteği ile alakalıdır. Fakat bu tepki ağzına götürdüğü her şeyin yaşına uygun ve sindirebileceği gıda olduğu anlamına gelmez. Ek gıdalara başlanırken arada tattırma yerine düzenli öğün şeklinde başlanması uygundur. Bu şekilde düzenli bir beslenmede gıdalar saatinde ve yeterli miktarda tüketilir ve ileride oluşacak abur cubur yeme alışkanlığının önüne geçilmiş olur.

Unutmayalım ki: çocuklar yeme alışkanlıkları dâhil her şeyi ebeveynleri ve onları yetiştiren diğer büyüklerinden öğrenirler. Çocuklardan istediğimiz sağlıklı beslenme alışkanlığını kendimiz benimseyip uygulamazsak çocuğumuzun eğitiminin yetersiz kalacağını bilmemiz gerekir.

Ek gıdalara başlarken en önemli noktalardan biri de gıdaların faydaları yanında oluşabilecek yan etkilerini de yakın takip etmektir. Bu nedenle gıdalara birkaç çay kaşığı ile başlanıp her gün miktar artırılmalıdır. İlk başlanan gıda mutlaka 4–5 gün üst üste verilmelidir. Bu süre zarfında bebeğin gıdayı sevip sevmediği gözlenir ve alerjik döküntü, ishal, kusma gibi gıdaya karşı oluşabilecek yan etkiler tespit edilir. Bu tür yan etki gözlenen gıdaya 3 hafta ara verilir. 3 hafta sonunda yapılan ikinci denemede gıdayla ilgili benzer yan etkiler gözlenirse gıda 6 ay boyunca diyetten çıkarılır.

6 ay süresince kilosu üst sınırda seyretmiş bebeklere mümkün olduğunca kalorisi daha az olan gıdalarla başlamak gerekir. Bu amaçla en çok tercih edilen gıdalar meyve ve sebzelerdir. Öte yandan kilosu normal veya alt sınırdan giden bebeklere ise kalorisi daha yüksek olan muhallebi ve tahıllı kaşık mamaları ile başlamakta fayda vardır.

Günümüzde gelişen teknoloji ile çocuk gıdalarında da ilerlemeler kaydedilmiştir. Kutularda satılan toz mamaların yanı sıra hemen yemeye hazır çok sayıda kavanoz maması bulunmaktadır. Kullanımları kolay olmakla beraber erken dönemde bu tür beslenmeye alışan bebeklerin bir süre sonra ev yemeklerine alışmalarında zorluklar yaşanmaktadır. Tatil dönemlerinde ev dışında yemek hazırlamak zor olduğu için bu tür gıdalar kullanılabilir ama günlük çocuk diyetinde sürekli kullanılması önerilememektedir.

Bebeğimize yeni bir gıda başlarken mutlaka aç olmasına dikkat etmeliyiz.

Yeni beslenmiş bir bebek ilerde en seveceği gıdayı bile rahatlıkla reddedebilir.

Yeni başlanan gıda ile beslendikten sonra hala isteği varsa anne sütü verilebilir.

Kahvaltı

Sebze, meyve ve muhallebiyi almaya başlayan bebeğimizin yeni tanışacağı öğün sabah kahvaltısıdır. İçeriği dolayısı ile kalorisi yüksektir. Muhallebide olduğu gibi kahvaltı hazırlanırken de inek sütü kullanılmaması gerekir. Bu dönemde anne sütü sağılabilecek kadar bolsa kahvaltı anne sütü ile hazırlanabilir.

Anne sütü ya da hazır mama 100 ml

1 tatlı kaşığı pekmez ya da reçel

1 tatlı kaşığı zeytinyağı ya da tereyağı

Yarım kibrit kutusu beyaz peynir

3–4 adet bisküvi ya da 1 dilim ekmek

Bebeğimiz kahvaltıya alıştıktan 2–3 hafta sonra yumurta sarısı eklenebilir. Yumurtanın beyazı alerjik olduğu için ilk bir yıl içinde verilmemelidir. Yumurta sarısı verilmeye 1 çay kaşığı ile başlanır ve her gün iki katı arttırılır. Kolesterol içeriği yüksek olduğu için erken dönemde haftada 3–4 yumurta sarısı yeterlidir. 9–12 ay civarında günde 1 yumurta sarısına izin verilir.

6–12 ay arasında bebeklerin demir gereksinimleri artar. Bu nedenle ek besinlerin içeriğinin demirden zengin olmasına dikkat edilmelidir. Demirden zengin ve demir yararlanımı yüksek besinler sırasıyla karaciğer, kırmızı et, tavuk etinin beyaz olmayan kısımları ve demirle zenginleştirilmiş tahıllı bebek mamalarıdır. Yumurta sarısı ve kuru baklagiller demirden zengin ancak emilimi düşük gıdalardır. Demir emilimi düşük olan bu besinlerin demirinden tam yararlanabilmek için C vitamini açısından zengin domates, turunçgiller, sivri biber ve yeşil yapraklı sebzelerle birlikte tüketilmesine dikkat edilmelidir. Ateş, ishal, solunum yolu enfeksiyonları ve diş çıkarma sırasında iştah azalır, 6–12 ay arasında anne sütü alınması da ek besinlere karşı isteksizlik yaratır. Enfeksiyonların ağır olduğu dönemlerde, sunulan besinlere karşı iştahsızlık gelişmektedir. Bu nedenle yeni bir besine bebek sağlıklı iken başlanmalı ve hasta bebekler daha sık emzirilmelidir. Beslenmede tek düzeliğin çocuğu olumsuz etkilediği bilinmektedir. Besinlerde çeşitliliğin artırılması ile toplam enerji alımının arttığı belirtilmektedir. Genellikle iştahsız ve kendi beslenmesinde seçici davranan anne babaların çocuklarında da benzer davranışlar gözlenmektedir.

Meyve

Cam rendede rendelenmiş meyvelerden özellikle elma ve şeftaliyle başlanmalıdır.

Et

6–8. aylarda bir tepeleme çorba kaşığı pişmiş kıyma, 3–4 adet küçük kuşbaşı et veya derisiz tavuk eti sebze püresi içine eklenebilir.

Tahıllı Çorbalar

Çocuğa değişik tatları öğretmek için 7–8. aylarda mercimek, yoğurtlu yayla, acısız tarhana çorbalarına başlanabilir. Tuz, katı yağ, baharat eklenmemesinde fayda vardır.

Köfte

Baharatsız olarak hazırlanmış ızgara köfte veya terbiyeli sebze köfteleri 8- ayda verilebilir.

Pilav, Makarna ve Dolmalar

8. aydan sonra yoğurt ile karıştırılarak verilebilir.

Su

Genel olarak 6. aydan sonra bebeklerin hareketleri artar öğün aralarında da sınayabilirler. Bu dönemde bebeğe su teklif edilmelidir. Her bebeğin aldığı anne sütü ve hazır mama miktarları farklı olduğu için içtikleri su miktarları da farklıdır. Diş çıkarma döneminde su ihtiyacı artar.

Balık (Kılçıksız)

7–8 aydan sonra öğlen öğünlerinde püre şeklinde et yerine verilebilir. A, D vitamini ve fosfor içerdiği için haftada 1–2 kez yenilmesinde fayda vardır.

Karaciğer

8. ayda öğle öğünlerinde et yerine 15 günde bir kez verilebilir. Kuzu, koyun veya daha ciğeri kullanılır. Karaciğer çok az tuzlu suda haşlanır, zarı çıkarılır, püre haline getirilerek sebze içine eklenir.

Çay

Besleyici değeri olmayan bu içeceğin çocuk beslenmesinde yeri yoktur. Aksine diğer gıdaların, özellikle de demirin bağırsaktan emilmesini engelleyerek kansızlığa yol açar.